|
|
Xíu mà Hội An
Xíu Mà là món ăn có
nguồn gốc từ Phúc Kiến (Trung Quốc), du nhập vào Hội An
(Quảng Nam) trong những năm đầu của thế kỷ trước, khi
những người Hoa đến buôn bán kinh doanh. Đây là món ăn
ngoài tác dụng điểm tâm thanh cảnh, còn là một bài thuốc
chữa các bệnh về tiêu hóa, giải nhiệt, chống cảm nắng,
suy nhược cơ thể…
Những túi Xíu Mà được gói kín đặt
trong ca mèn bằng đồng Xíu Mà được làm rất công phu từ
bột gạo nếp hương, nhân dừa xay nhuyễn, vừng (mè), đậu
xanh, đường tinh luyện và thanh địa thuốc bắc. Khi nấu
chín, Xíu Mà có màu đen sánh, mùi thơm lan tỏa.
Ở Hội An, bao năm qua cứ vào mỗi
buổi sáng tại góc đường Nguyễn Trường Tộ, mọi người đều
thấy một ông cụ đầu đội chiếc nón rộng vành ngồi múc
từng chén Xíu Mà bán cho người dân và du khách. Đó chính
là già Ngô Thiểu nổi tiếng làm Xíu Mà ở Hội An, giờ đây
đã trở thành thương hiệu “Xíu Mà Ngô Thiểu”.
Ông cho biết, xưa nay ở Hội An cũng
có vài nhà làm Xíu Mà nhưng do nhiều lý do mà dần bị mai
một thất truyền. Hơn 75 năm trước, ông đã được chứng
kiến cách làm Xíu Mà từ ông nội và cha mẹ của mình.
Những năm trước đây, khi còn khỏe và phải lo nhiều cho
cuộc sống, già Ngô Thiểu dậy từ rất sớm để làm Xíu Mà
rồi gồng gánh 2 nồi lớn đi rao bán quanh Hội An đến quá
trưa mới về tới nhà. Mệt lả, nhưng ông rất vui vì đã bán
được hết hàng và có những lời khen, lời dặn ngày mai lại
đến từ những khách hàng. Nay đã ngoài 90 tuổi, trông ông
vẫn rất khỏe khoắn. Tuy không gánh hàng đi rao bán như
xưa, ông chỉ ngồi một chỗ cố định trên đường vào trung
tâm phố cổ Hội An (Quảng Nam) mà người dân đến ăn và mua
về vẫn rất đông đúc.
Gánh… thời gian
Đôi quang gánh màu đen tuyền, bộ áo
nâu sồng, cái đòn gánh mòn vẹt, tuổi ông cụ chắc cũng đã
đến… bách niên. Tóc bạc phơ, gầy gò nhưng quắc thước,
lão là Ngô Thiểu – người bán xíu mà cuối cùng ở phố cổ
Hội An
Thấp thoáng bên góc phố, men theo
con kiệt bên Chùa Cầu rồi ngồi trước vỉa hè Nhà Thờ Hội
An, lão ông Ngô Thiểu đã là người không thể thiếu của
Hội An. Chén xíu mà, còn gọi là chí mà phù trở thành thú
vui ẩm thực của bao thế hệ con trẻ của phố. Người lớn đi
xa về là muốn đến ngồi bệt bên gánh để nguôi nhớ cái
hương vị của thời gian, bởi ăn đến đâu, xíu mà cho cảm
giác thanh, mát đến đó. Nhiều người cho rằng, món ăn này
có gốc từ Trung Hoa, chí mà phù – nghĩa là mè đen nát và
những thứ gì có dạng nhuyễn, sệt.
Trò chuyện cả buổi và ăn đến chén
thứ 3, ông “xí mà” mới mở miệng nói sơ về cách nấu: “Ai
cũng nấu được thì đâu chỉ có mình tôi ngồi đây. Đời có
nhiều cái kỳ lắm?”. Thực tế, chế biến món ăn này là một
bí quyết nghề nghiệp nên không dễ gì tiết lộ. Mè đen xay
nát thành bột mịn, rau má, rau mơ, đem giã hoặc xay nát,
lọc lấy nước cốt, sau đó dùng bột mè cùng nước rau má,
rau mơ pha với nước đường đem nấu sôi. Xong cho bột
khoai vào làm cho xíu mà sền sệt nhưng không quá đặc.
Phải có vị thanh địa của thuốc bắc nấu cùng xíu mà mới
có màu đen lạ, tăng sự hấp dẫn thị giác và dễ phân biệt
được với các món chè tương tự. Kể đến đây, ông “xíu mà”
nói: “Nói rứa chứ đâu phải ai cũng nấu ra thứ ni. Quan
trọng là phải thơm tay, như tay tôi nè!”. Đôi bàn tay
ông cũng có một màu đen tựa màu chè, chắc chắc và bốc
mùi rau má, rau mơ, thanh địa thoang thoảng trên cả gấu
áo ông mặc. Ăn xíu mà, sẽ nghe ra vị béo, tính mát của
mè đen. Tra về dược tính, món này tăng cường dinh dưỡng,
chủ trị bệnh cao huyết áp, mạch máu xơ cứng, trị bệnh
táo bón và chứng viêm đại tràng mãn tính. Bột khoai tính
mát, bổ vị, nhuận trường, rau má, rau mơ vị đắng, khí
mát có tác dụng thanh nhiệt giải độc. Có lẽ vì thế đến
khoảng 11 giờ hằng ngày, ông “xí mà” đã tòn ten quang
gánh ra về. Người ăn xíu mà không những được thưởng thức
một món ăn ngon mà còn như được uống “một thang thuốc bổ”.
Cách đây mấy trăm năm, món “chí mà
phù” chủ yếu do người dân Quảng Đông – Trung Quốc ở Hội
An làm rồi bán rong, nhưng hôm nay, chỉ còn mỗi ông Ngô
Thiểu sớm sớm đi về. Có cháu con gì nối nghề nối nghiệp?
– Ông bảo: “Sau tôi chẳng ai. Biết là có thể mất nhưng
tôi tin là người ta sẽ nhớ. Mà không phải nhớ tôi đâu
nghe!”.
(Sưu tầm)
|
